Trong thời đại toàn cầu hóa ngày nay, thuật ngữ "mậu dịch" đã trở nên quen thuộc và thường xuyên được đề cập đến trong các văn bản và cuộc trò chuyện hàng ngày. Tuy nhiên, đôi khi từ "phi mậu dịch" xuất hiện và gây ra những thắc mắc cho nhiều người. Trong bài viết này, GOL sẽ cùng bạn khám phá ý nghĩa và đặc điểm của hàng hoá phi mậu dịch, những tiêu chuẩn và quy định liên quan, cũng như tầm quan trọng của việc đảm bảo sự thông quan và lưu thông thuận lợi của chúng trong lĩnh vực thương mại quốc tế.

1. Hàng hóa mậu dịch và phi mậu dịch là gì

1.1. Hàng hóa mậu dịch

Mậu dịch là thuật ngữ được sử dụng để miêu tả những loại hàng hoá được kinh doanh và quản lý trực tiếp bởi Nhà nước. Các loại hàng hoá mậu dịch này được vận chuyển và trao đổi từ nơi này sang nơi khác, từ quốc gia này sang quốc gia khác theo quy định và quy trình của Nhà nước.

Hàng hóa mậu dịch nhập khẩu được xem là các loại hàng hoá có hợp đồng và được thực hiện đàng hoàng theo các quy định thương mại quốc tế. Số lượng hàng hoá mậu dịch nhập khẩu trong một năm không bị giới hạn, nhưng chúng thường được gọi là "hàng hoá có hạn ngạch" vì cần phải tuân thủ các quy định về hạn ngạch thương mại của quốc gia.

Trong quá trình nhập khẩu hàng hóa mậu dịch, người mua hoặc người bán cần cung cấp đầy đủ các loại giấy tờ và thực hiện các thủ tục theo quy định hải quan và thương mại. Điều này bao gồm các văn bản ký kết đàng hoàng như hợp đồng mua bán, chứng từ gốc, và các giấy tờ xuất nhập khẩu khác liên quan. Ngoài ra, người mua hoặc người bán cũng phải nộp đầy đủ thuế xuất khẩu và thuế giá trị gia tăng theo quy định của quốc gia nhập khẩu.

Xem thêm: Nhập khẩu mỹ phẩm phi mậu dịch

1.2. Hàng hoá phi mậu dịch là gì?

Hàng hoá phi mậu dịch là những hàng hóa không phải để bán, không có tính chất thương mại và không được thanh toán giá trị thương mại. Thay vào đó, chúng thường được sử dụng cho các mục đích khác như biếu tặng, hàng mẫu, quảng cáo, viện trợ, nghiên cứu, hoặc các mục đích phi thương mại khác.

Một số ví dụ cụ thể về hàng hoá phi mậu dịch bao gồm các mẫu sản phẩm mà doanh nghiệp gửi cho đối tác hoặc khách hàng để thử nghiệm hoặc đánh giá chất lượng trước khi đưa ra quyết định mua hàng, hoặc quà tặng doanh nghiệp dùng để tri ân khách hàng. Ngoài ra, những hàng hoá được sử dụng trong các chương trình quảng cáo, chiến dịch truyền thông, hay viện trợ từ các tổ chức quốc tế cũng có thể được xem là hàng hoá phi mậu dịch.

Khi nhập khẩu hàng hoá phi mậu dịch, không cần có hợp đồng mua bán như khi nhập khẩu hàng hóa thương mại. Thay vào đó, các bên thường thỏa thuận và lập thư thỏa thuận để xác nhận mục đích sử dụng hàng hoá. Mặc dù hàng hoá phi mậu dịch không chịu thuế đầu vào, nhưng vẫn phải trả các chi phí hải quan liên quan đến việc thông quan và kiểm tra hàng hoá qua biên giới.

Nhờ vào sự linh hoạt và đa dạng trong việc sử dụng, hàng hoá phi mậu dịch đóng một vai trò quan trọng trong các hoạt động thương mại và phi thương mại. Điều này giúp tối ưu hóa quy trình giao dịch và đáp ứng nhu cầu đa dạng của các doanh nghiệp và tổ chức trên toàn cầu.

1.3. So sánh hàng hoá mậu dịch và hàng hoá phi mậu dịch

Giống nhau

Hai loại hàng hoá này có 2 điểm chung nổi bật, cụ thể:

Một là, cả hai loại hàng hoá phi mậu dịch và hàng hóa mậu dịch đều phải trả phí GTGT cho nhà nước và các khoản phí quốc tế có kèm theo quy định.
Hai là, cả hai loại hàng này đều phải kèm theo hoá đơn để các cơ quản tổ chức có thể kiểm soát được giá trị và kiểm định tính chính xác. Tránh những trường hợp vận chuyển phi pháp giả danh làm các hàng hóa mậu dịch hay phi mậu dịch

Khác nhau

Bên cạnh những điểm giống nhau của hai loại hàng hoá này cũng có một số điểm khác nhau cơ bản, cụ thể:

Về mục đích: Hàng mậu dịch được xuất nhập khẩu với mục đích mua bán, kinh doanh, phục vụ cho sản xuất, còn hàng hoá phi mậu dịch chỉ được phép xuất nhập khẩu với mục đích biểu tặng, viện trợ, không được phép trao đổi, mua bán vì mục đích thương mại.
Về thời gian: Thời gian thanh toán của hàng phi mậu dịch nhanh hơn, do đó thời gian nhận hàng của loại hàng hoá này cũng được rút ngắn hơn so với loại hàng hóa mậu dịch.

2. Hàng hóa nào được xác nhận là hàng hóa phi mậu dịch?

Khái niệm hàng phi mậu dịch được quy định rất rõ trong thông tư 128/2013/TT-BTC ngày 10/09/2013. Theo điều 69 của thông tư này có quy định như sau:

“Hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu không nhằm mục đích thương mại (dưới đây gọi tắt là hàng phi mậu dịch) gồm:

Quà biếu, tặng của tổ chức, cá nhân ở nước ngoài gửi cho tổ chức, cá nhân Việt Nam. Của tổ chức, cá nhân ở Việt Nam gửi cho tổ chức, cá nhân ở nước ngoài.
Hàng hoá của cơ quan đại diện ngoại giao, tổ chức quốc tế tại Việt Nam và những người làm việc tại các cơ quan, tổ chức này.
Hàng hóa viện trợ nhân đạo.
Hàng hoá tạm nhập khẩu, tạm xuất khẩu của những cá nhân được Nhà nước Việt Nam cho miễn thuế.
Hàng mẫu không thanh toán.
Dụng cụ nghề nghiệp, phương tiện làm việc tạm xuất, tạm nhập có thời hạn của cơ quan, tổ chức, của người xuất cảnh, nhập cảnh.
Tài sản di chuyển của tổ chức, cá nhân.
Hành lý cá nhân của người nhập cảnh gửi theo vận đơn, hàng hoá mang theo người của người nhập cảnh vượt tiêu chuẩn miễn thuế.
Hàng hoá phi mậu dịch khác.”

Như vậy, những hàng hóa thuộc 9 trường hợp trên thì được gọi là hàng phi mậu dịch.

3. Hồ Sơ Thủ Tục Hải Quan áp dụng với hàng phi mậu dịch

Doanh nghiệp khi muốn nhập khẩu hàng hoá phi mậu dịch sẽ cần chuẩn bị một quy trình đáp ứng các yêu cầu và thủ tục theo quy định hải quan và pháp luật. Dưới đây là các bước cần thiết để nhập khẩu hàng hoá phi mậu dịch:

Tờ khai hải quan: Đầu tiên, doanh nghiệp cần phải khai hải quan trên tờ khai giấy theo quy định tại khoản 2 Điều 25 Nghị định số 08/2015/NĐ-CP. Nộp 02 bản chính tờ khai hàng hóa nhập khẩu theo mẫu HQ/2015/NK Phụ lục IV ban hành kèm Thông tư 38/2015/TT-BTC.
Vận tải đơn hoặc các chứng từ vận tải khác: Để xác nhận về giao dịch hàng hoá phi mậu dịch, doanh nghiệp cần có vận tải đơn hoặc các chứng từ vận tải khác có giá trị.
Chứng từ miễn thuế (nếu có): Nếu hàng xuất nhập khẩu nằm trong đối tượng miễn thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu, doanh nghiệp cần xuất trình các chứng từ xác nhận miễn thuế như văn bản xét miễn thuế của Bộ Tài chính đối với hàng hoá là quà biếu, quà tặng có trị giá vượt quá định mức miễn thuế quy định, hoặc tờ khai xác nhận viện trợ không hoàn lại của cơ quan tài chính theo quy định của Bộ Tài chính đối với hàng hóa viện trợ không hoàn lại thuộc đối tượng không chịu thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế GTGT.
Giấy phép xuất khẩu hàng hóa (đối với trường hợp xuất khẩu hàng có điều kiện): Nếu doanh nghiệp xuất khẩu hàng hoá có điều kiện, họ cần xuất trình giấy phép xuất khẩu hàng hóa.
Giấy tờ khác: Tùy theo từng trường hợp cụ thể và yêu cầu của pháp luật, doanh nghiệp có thể cần bổ sung các giấy tờ khác liên quan đến quá trình nhập khẩu hàng hoá phi mậu dịch.
Đối với công ty nhập hàng hoá phi mậu dịch, họ cần bổ sung các giấy tờ như đơn xin nhập khẩu/xuất khẩu hàng hoá phi mậu dịch, hóa đơn chỉ có giá trị khai báo hải quan điện tử (không có giá trị thanh toán) và packing list (bản kê chi tiết hàng hóa, áp dụng với hàng đóng gói không đồng nhất).

Hàng hoá phi mậu dịch, dù không phải là hàng hóa thương mại, vẫn cần tuân thủ quy trình nhập khẩu và đáp ứng yêu cầu hải quan. Tuy nhiên, mức thuế áp dụng cho hàng hoá phi mậu dịch thường là mức thuế ưu đãi để khuyến khích hoạt động này. Việc chuẩn bị và thực hiện đúng các thủ tục trên sẽ giúp doanh nghiệp nhập khẩu hàng hoá phi mậu dịch một cách thuận lợi và hiệu quả.

4. Quy trình nhập khẩu mặt hàng phi mậu dịch:

Quy trình nhập khẩu hàng hoá phi mậu dịch sẽ gồm những bước cụ thể sau:

Bước 1: Chuẩn bị và xác định hàng hoá: Doanh nghiệp hoặc cá nhân muốn nhập khẩu hàng hoá phi mậu dịch phải xác định hàng hóa cụ thể mà họ muốn nhập khẩu. Điều này bao gồm xác định mã hàng hoá và quy định liên quan đến mã hàng hóa này.
Bước 2: Khai tờ khai hải quan: Sau khi có đầy đủ chứng từ xuất nhập khẩu: Hợp đồng, non-commercial invoice, packing list, vận đơn đường biển, chứng nhận xuất xứ, thông báo hàng đến và xác định được mã hs của mặt hàng nhập khẩu. Thì có thể nhập thông tin khai báo lên hệ thống hải quan qua phần mềm.
Bước 3: Mở tờ khai hải quan: Sau khi khai xong tờ khai hải quan, hệ thống hải quan sẽ trả về kết quả phân luồng. Có luồng tờ khai thì in tờ khai ra và mang bộ hồ sơ nhập khẩu xuống chi cục hải quan để mở tờ khai. Tùy theo phân luồng xanh, vàng, đỏ mà thực hiện các bước mở tờ khai.
Bước 4: Thông quan tờ khai hải quan: Sau khi kiểm tra xong hồ sơ nếu không có thắc mắc gì thì cán bộ hải quan sẽ chấp nhận thông quan tờ khai. Quý vị lúc này có thể đóng thuế nhập khẩu cho tờ khai hải quan để thông quan hàng hóa.
Bước 5: Mang hàng về kho bảo quản và sử dụng: Tờ khai thông quan thì tiến hành bước thanh lý tờ khai và làm thủ tục cần thiết để mang hàng về kho. Trên đây là bốn bước cơ bản thông quan hàng hóa nhập khẩu cho tất cả các mặt hàng.

Quy trình nhập khẩu hàng hoá phi mậu dịch có thể thay đổi tùy theo quốc gia và loại hàng hóa cụ thể. Để thực hiện quy trình nhập khẩu này một cách thành công, các doanh nghiệp và cá nhân nên nghiên cứu và tuân thủ các quy định và quy trình hải quan của quốc gia nhập khẩu.

5. Những lưu ý khi nhập khẩu hàng phi mậu dịch

Khi làm thủ tục nhập khẩu hàng phi mậu dịch cũng có những lưu ý như sau:

Hàng phi mậu dịch cũng phải đóng thuế nhập khẩu. Nếu mặt hàng trị giá dưới 1,000,000VND thì không phải đóng thuế.
Hàng phi mậu dịch cũng được hưởng thuế ưu đãi nếu có C/O (chứng nhận xuất xứ).
Thuế GTGT nhập khẩu hàng phi mậu dịch không được khấu trừ. Thuế này được đưa vào chi phí khác trong hồ sơ khai báo thuế.
Hàng phi mậu dịch có thể bán ra dưới dạng thanh lý tài sản. Ghi nhận doanh thu khác cho doanh nghiệp.
Hàng phi mậu dịch đa phần là không phải kiểm tra chuyên ngành hay làm các chứng nhận hợp chuẩn hợp quy hoặc công bố sản phẩm.
Hàng phi mậu dịch có thể là hàng thanh toán hoặc không thanh toán qua ngân hàng (Ví dụ: thanh toán hàng mẫu; hàng viện trợ nhân đạo thì không thanh toán) nên phần lớn hàng nhập phi mậu dịch thường bị tham vấn giá, dẫn đến việc các doanh nghiệp thường có xu hướng khai bừa giá trị lô hàng. Quy định về tham vấn giá tham khảo chi tiết tại Thông tư 39/2018/TT-BTC.
Địa điểm làm thủ tục khai báo hải quan là các chi cục hải quan cửa khẩu nơi xuất nhập hàng.
Thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu phi mậu dịch gồm 4 bước:

Tiếp nhận, kiểm tra chi tiết hồ sơ, đăng ký tờ khai hải quan.
Kiểm tra thực tế hàng hóa xác nhận kết quả kiểm tra.
Tính, thu thuế và lệ phí hải quan.
Phúc tập hồ sơ.

Lấy Mẫu tờ khai, và Phụ lục tờ khai hàng hóa phi mậu dịch tham khảo tại Thông tư 190/2011/TT-BTC. Tờ khai này phải được in song ngữ Việt-Anh, mỗi tờ khai 2 bản (1 bản hải quan giữ và 1 bản người khai hải quan lưu giữ).
Hàng phi mậu dịch đều phải tiến hành kiểm tra thực tế hàng hóa về hình thức, số lượng, chất lượng theo quyết định của Lãnh đạo Tổng cục Hải Quan định tại Điểm III.2, Mục I, Phần B Thông tư số 112/2005/TT-BTC.
Giá trị hàng nhập xuất phi mậu dịch không lớn quá định mức cho phép của pháp luật Hải Quan.

Từ những thông tin trên, ta có thể thấy hàng hoá phi mậu dịch đóng vai trò quan trọng và không thể thiếu trong cơ cấu kinh tế thế giới hiện đại. Tuy nhiên, việc quản lý hàng hoá phi mậu dịch không hề đơn giản. Vì thế, trong bối cảnh thương mại quốc tế phát triển không ngừng, việc sử dụng dịch vụ GOL đang ngày càng trở nên thiết yếu và quan trọng đối với doanh nghiệp và các nhà nhập khẩu trên toàn thế giới. GOL đóng vai trò là một công cụ mạnh mẽ hỗ trợ quản lý thông tin và thực hiện các thủ tục liên quan đến hàng hoá phi mậu dịch.

Với GOL, quá trình nhập khẩu và xuất khẩu hàng hoá trở nên thuận tiện và hiệu quả hơn bao giờ hết. GOL giúp doanh nghiệp và các bên liên quan nắm bắt một cách chính xác và nhanh chóng các quy định hải quan, các thủ tục kiểm tra và giám định hàng hoá, đồng thời tạo cơ hội tiếp cận thị trường rộng lớn hơn, tối ưu hóa tầm nhìn kinh doanh và đẩy mạnh hợp tác quốc tế.